تاريخچه جمهوري خودمختارتالش مغان
تاريخچه جمهوري تالش مغان
نوشته الهام محمد اف
ترجمه : دکتر علی عبدلی
روش حيدرعلي اوف براي سرنگوني جمهوري خودمختار تالش مغان
حيدرعلياوف از رفتار قاطعانه همت اوف متعجب بود و ميخواست كه بـا متدهاي تجربه شده به او جواب بدهد. او تصميم گرفت همت اوف را درفرصت مناسب دستگير و مجازات كند، از اين رو مقرر كرد كه در تـاريخ 29 اوت 1993 ميلادي همه پرسي درباره اعتماد به رييس جمهور «الچي بك» برگزار شود.
رهبري جمهوري خودمختار تالش مغان در مقابل آن قرار، برنامه ويژهاي را تهيه كرد در آن برنامه آمده بود كه اگر در برگههاي راي، اسم «اياز مطلباوف» در كنار اسم الچي بك نوشته نشود، تالشان در همه پرسي شركت نخواهند كرد، چون كه هر دوي اينها يعني مطلب اوف والچي بك از طرف مـردم انتخاب شده و رئيس جمهوراني بودند؛ كه بعدها بركنار شده بودند، ( هر چند الچي بك را هيچ كس بركنار نكرده، بلكه خود فرار كرده بود) لكن حيدرعلي اوف نميخواست اسم اياز مطلب اوف در برگههاي راي ثبت شود، چون كه او خيلي خوب ميدانست اكثريت مـردم به نفع مطلب اوف راي خواهند داد. در اين حال او ناگزير ميشد سمت رئيس جمهوري را براي اياز مطلب اوف به رسميت بشناسد. بديي سبب علاوف دريافت كه فقط بـا سرنگوني جمهوري خودمختار تالش مغان ميتواند رفراندوم را به شكل دلخواه خود برگزار كند و از طرف ديگر در نظر مـردم ساده، نفوذ خود را بالا ببرد.
حيدرعلي اوف بعد از ديدار دوم بـا همت اوف، گروهي از اوفراد عاليرتبه و نمايندگان پارلمان را كه اصالتا از منطقه تالش بودند به جلسهاي مخصوص فراخواند و به شركتكنندگان در جلسه اطمينان داد كه مذاكرات جلسه سري خواهد بود، تـا همه بتوانند نظر خود را به راحتي بيان كنند و در تلويزيون نيز فقط سخنان شخص وي(علياوف) پخش خواهد شد. در آن جلسه علياوف بـا احتياط سخنراني خود را شروع كرد و درباره دوستي ملتها سخن گفت و اظهار نمود كه سياست اشتباه جبهه خلق آذربايجان در جامعه تفرقه به وجود آورده است. اعلام زبان تركي به عنوان زبان رسمي دولت اشتباه بوده، او گفت: « ما يك ملت هستيم، هيچ چيزي براي تقسينم كردن نداريم، در شرايط جنگ فرصتي براي اين گونه مذاكرات نيست، ما بايد همه نيروهاي خودمان را براي پيروزي بر دشمن بسيج كنيم.»
حاضران در جلسه نيز تـا حدودي حرفهاي او را باور كردند. زيرا در مدت بـيش از يـــك مــاه و
نيم سكوت حكومت شايعات مختلفي بر سر زبانها اوفتاده بود، حتي ميگفتند كه علياوف راضي به ايجاد جمهوري خودمختار تالش مغان است.
به راستي هم وقتي كه در 21 ژوئن، رييس جديد شوراي عالي يعني حيدرعلي اوف اعلام كرد كه در شهر لنكران جمهوري تالش مغان اعلام خواهد شد، رييس سابق همان پارلمان، عيسي قنبراوف پيشنهاد كرد كه بايد فورا اين مساله بررسي شود و تدابير فوري انجام گيرد، علياوف در جواب او گفته بود: « بـاعث كار اين واقعه شما رهبران سابق اين كشور هستيد، عدم رعايت منافع ملي اقليتهاي قومي و نقض حقوق آنها باعث اين كار شده است.»
بـا اين حال مدت چند ماه علياوف نه در مجلس ملي و نه در رسانههاي گروهي رسمي اجازه بررسي اين مساله را نميداد، چون كه او هنوز براي تقويت حاكميت خود به علياكرم همت اوف نياز داشت!
در 16 و 17 اوت علياوف براي مذاكره درباره مساله جمهوري خود مختار تالش مغان، اجلاسيه ملي را تشكيل داد. در آن اجلاس مصوب شد كه در مدت سه روز ارگانهاي مربوطه كشور بايد در منطقه جنوب (تالش مغان) قانون اساسي كشور را اجرا نمايند. رهبري آن عمليات نيز به« صورت حسيناوف» واگذار شد. ليكن، يك هفته گذشت و هيچكاري حاصل نشد. يعني حسيناوف، از اقدام عليه همت اوف خودداري كرد در اين حال علي اوف در 23 اوت به وسيله تلويزيون به مـردم محلي اعلام كرد كه حكومت علياكرم را سرنگون كنند. گرچه دعوت او ميتوانست موجب بروز جنگ داخلي شود،لكن مـردم قيام نكردند؛ طرفداران علياوف فقط توانستند چندصد نفر از افراد مشكوك را در ميدان شهر لنكران جمع كنند.
در آن روز همه رهبران ارگانهاي مربوطه كشور، وزرا و نمايندگان تالش، به شهر لنكران فرستاده شدند، علياكرم به خاطر اين كه خونريزي نشود، از پست خود دست برداشت و مدتي بـا يك گروه طرفدار خود در واحد نظامي «N» مستقر شد. و بعد به كوهستان تالش رفت تـا اين كه بعد از چند ماه در منزل خود دستگير گرديد. وي زماني كه در سلول انفرادي بازجويي وزارت امنيت ملي به سر ميبرد، فرار كرد و براي بار دوم در تـاريخ 7 اوت سال 1995 دستگير شد و محكوم به مجازات حبس ابد گرديد.
همت اوف هنوز در زندان است، توجه سازمان حقوق بشر و شوراي همكاري اروپا براي آزادي او جلب شده اما او خواهان برگزاري محاكمهاي علني ميباشد؛ زيرا او خود را مسئولي منتخب قاطبه مـردم ميداند كه هنوز قانونا از سمت خود عزل نشده است.
تالش